HIỀN TÀI NGOẠI GIAO ĐẤT VIỆT - LÊ QUANG ĐỊNH (1759-1813)

00:00 01/11/2025

LÊ QUANG ĐỊNH (1759-1813)

Lê Quang Định (1759-1813) là văn thần dưới thời nhà Nguyễn, tự Tri Chỉ, hiệu Tấn Trai; sinh tại huyện Phú Vang, nay thuộc thành phố Huế. Ông mồ côi cha, nhà nghèo, theo anh vào Gia Định kiếm sống. Ông thông minh, hiếu học, được một y sĩ gả con gái và tận tình giúp đỡ. Ông là học trò của Võ Trường Toản, trúng tuyển khoa thi tuyển dụng nhân tài do Nguyễn Ánh tổ chức ở Gia Định. Sau khi đỗ cử nhân, ông được bổ làm Hàn lâm viện chế cáo, phụ trách biên soạn sổ sách, ít lâu sau được thăng hữu tham tri bộ Hình.

Câu chuyện ngoại giao

Sau khi Gia Long lên ngôi, tháng 11/1802, ông được cử làm chánh sứ sang nhà Thanh. Đi cùng ông có hai phó sứ là thiêm sự bộ Lại Lê Chính Lộ và Đông Các đại học sĩ Nguyễn Gia Cát. Nhiệm vụ của ông là xin phong vương và đặt quốc hiệu là Nam Việt. Đây là những việc có ý nghĩa lớn đối với vua Gia Long.

Về quốc hiệu, vua Thanh (Gia Khánh) không đồng ý vì trước đó đã có nước Nam Việt của Triệu Đà gồm Nam Hải (Quảng Đông), quận Tượng và Quế Lâm (Quảng Tây), Âu Lạc (Bắc và Trung Việt Nam). Triều Thanh lo ngại rằng nếu công nhận Nam Việt thì Gia Long sẽ đòi đất Nam Việt của Triệu Đà như Quang Trung đã làm và có ý định đặt là An Nam. Gia Long và các quần thần không chấp nhận tên An Nam và đề nghị lấy tên là Việt Nam. Chánh sứ Lê Quang Định lúc đó đang trao đổi với án sát Quảng Tây là Tế Bố Sâm cũng lấy tên Việt Nam, trùng với ý của Gia Long.

Gia Khánh đồng ý với quốc hiệu Việt Nam. Năm Giáp Tý (1804), vua Thanh cử Tế Bố Sâm làm chánh sứ sang Thăng Long làm lễ phong vương cho Gia Long. Tháng 5 năm Bính Dần (1806), Gia Long lên ngôi hoàng đế.

(Theo Vũ Dương Huân: “Các nhà ngoại giao trong lịch sử dân tộc”, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, tái bản năm 2017; Đại Việt sử ký toàn thư).

Cùng chuyên mục